ผลข้างเคียงของการรับประทานอาหารเหลวใส และอาหารสายยาง

[siritidaphon]

ผลข้างเคียงของการรับประทานอาหารเหลวใส และอาหารสายยาง

การรับประทาน อาหารเหลวใส (Clear Liquid Diet) และ อาหารสายยาง (Tube Feeding) มักใช้ในบริบทที่ต่างกัน โดยอาหารเหลวใสใช้เตรียมตัวผ่าตัดหรือพักลำไส้ ส่วนอาหารสายยางใช้เพื่อโภชนาการระยะยาว ผลข้างเคียงจึงมีความแตกต่างกันดังนี้ครับ

1. ผลข้างเคียงของ "อาหารเหลวใส" (Clear Liquid Diet)

คืออาหารที่มองทะลุภาชนะได้ เช่น น้ำซุปใส น้ำขิง น้ำผลไม้กรองกาก

ภาวะขาดสารอาหารและพลังงาน: เนื่องจากมีเพียงน้ำตาลและเกลือแร่เล็กน้อย ไม่มีโปรตีนและไขมัน หากทานติดต่อกันเกิน 3-5 วัน จะทำให้ร่างกายทรุดโทรมและกล้ามเนื้ออ่อนแรงได้ชัดเจน

น้ำตาลในเลือดแกว่ง: อาหารเหลวใสส่วนใหญ่มักเป็นน้ำหวานหรือน้ำผลไม้กรอง ซึ่งมีดัชนีน้ำตาลสูง ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงและตกลงอย่างรวดเร็ว (เสี่ยงมากในผู้ป่วยเบาหวาน)

อาการหิวและโหย: เนื่องจากย่อยง่ายและไม่มีกากใย ทำให้อยู่ท้องได้ไม่นาน

ถ่ายเหลว: ในบางราย การได้รับแต่น้ำตาลและน้ำในปริมาณมากอาจกระตุ้นให้เกิดการถ่ายเหลวได้


2. ผลข้างเคียงของ "อาหารสายยาง" (Tube Feeding)

คืออาหารปั่นผสมหรืออาหารทางการแพทย์ที่ให้ผ่านสาย

ด้านระบบย่อยอาหาร (พบบ่อยที่สุด)
ท้องเสีย (Diarrhea): อาจเกิดจากอาหารปนเปื้อนเชื้อโรค, ให้อาหารเร็วเกินไป, หรือความเข้มข้นของอาหารสูงเกินไปจนลำไส้ดึงน้ำออกมามาก

ท้องอืดและอาหารไม่ย่อย (Gastric Retention): สังเกตได้จากท้องตึง หรือดูดเช็กแล้วมีอาหารค้างมื้อเก่าเหลือเยอะ เกิดจากระบบย่อยทำงานช้าลง

การสำลัก (Aspiration): เป็นผลข้างเคียงที่อันตรายที่สุด หากอาหารไหลย้อนขึ้นมาเข้าปอด จะทำให้ปอดอักเสบรุนแรง

ด้านร่างกายและผิวหนัง
ความไม่สบายตัว: ระคายเคืองจมูกและคอ (กรณีสาย NG) หรือผิวหนังรอบแผลเจาะหน้าท้องอักเสบ (กรณีสาย PEG)

ปากแห้งและฟันผุ: แม้จะไม่ได้กินทางปาก แต่แบคทีเรียในปากยังทำงานอยู่ หากไม่ทำความสะอาดช่องปากจะเกิดกลิ่นปากและแผลในปากได้ง่าย

สายอุดตัน: เกิดจากการล้างสายไม่สะอาดหลังให้อาหารหรือยา ทำให้ต้องเจ็บตัวเปลี่ยนสายใหม่


3. ตารางสรุปข้อแตกต่างของผลข้างเคียง

หัวข้อ               อาหารเหลวใส (กินทางปาก)   อาหารสายยาง (ผ่านสาย)

ความเสี่ยงหลัก   ขาดสารอาหารรุนแรง           ปอดอักเสบจากการสำลัก
ผลต่อลำไส้          ลำไส้ทำงานน้อยลง (ฝ่อตัว)   ลำไส้ยังทำงานได้ตามปกติ
การขับถ่าย          มักจะถ่ายเหลวหรือไม่มีกาก           อาจท้องเสียหรือท้องผูก (ขึ้นอยู่กับสูตร)
ความปลอดภัย   ปลอดภัยในการกลืน (ถ้าไม่มีปัญหาการกลืน)   ต้องเฝ้าระวังตำแหน่งสายและความสะอาดสูง


💡 วิธีลดผลข้างเคียง (สำหรับผู้ดูแล)

การจัดท่า: สำหรับอาหารสายยาง ต้องยกศีรษะสูง 30-45 องศา เสมอ และห้ามนอนราบหลังกินเสร็จ 1 ชั่วโมง

ความเร็ว: ให้อาหารช้าๆ สม่ำเสมอ (ใช้เวลา 20-30 นาทีต่อมื้อ)

ความสะอาด: ล้างมือและอุปกรณ์ด้วยน้ำร้อน และล้างสายยาง (Flush) ด้วยน้ำต้มสุกทุกครั้งทั้งก่อนและหลังให้อาหาร

การดูแลช่องปาก: ถึงจะไม่ได้ทานทางปาก ก็ต้องแปรงฟันหรือใช้ผ้าชุบน้ำทำความสะอาดเหงือกและลิ้นให้ผู้ป่วยทุกวัน